Upadłość konsumencka: projekt automatycznego umorzenia długów

Materiał własny Kancelarii TRC · ilustracja AI

Stan opracowania: 6 listopada 2026 r. Omawiamy propozycje z druku sejmowego nr 3085. 5 listopada 2026 r. projekt przeszedł pierwsze czytanie w sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Ustawa nie została uchwalona i treść przepisów może się jeszcze zmienić.

Co ma się zmienić po wykonaniu planu spłaty

Dziś art. 491²¹ ust. 1 Prawa upadłościowego przewiduje postanowienie sądu stwierdzające wykonanie planu spłaty i umarzające pozostałe zobowiązania objęte oddłużeniem. Samo opłacenie ostatniej raty nie zastępuje tego rozstrzygnięcia.

Projekt zakłada inny mechanizm: umorzenie następowałoby po trzech miesiącach od zakończenia okresu planu. Warunkiem jest brak prawomocnej zmiany albo uchylenia planu wskutek odpowiedniego wniosku złożonego w terminie. Informacja o dacie umorzenia byłaby obwieszczana w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.

Wierzyciel będzie musiał pilnować spłat

Ministerstwo Sprawiedliwości uzasadnia reformę odciążeniem sądów. Kontrola planu miałaby następować na wniosek zainteresowanych, zamiast rutynowego nadzoru z urzędu. Wierzyciel powinien więc na bieżąco porównywać otrzymywane kwoty z harmonogramem.

Dla dłużnika uproszczenie procedury nie jest zachętą do pomijania rat. Warto zachowywać potwierdzenia przelewów i dokumenty dotyczące dochodów: mogą rozstrzygać spór o wykonanie obowiązków. Złożenie wniosku w ustawowym czasie ma znaczenie również wtedy, gdy sąd rozpozna go później.

Co z już ustalonym planem

Art. 5 projektu przewiduje, że do spraw z postanowieniem o ustaleniu planu wydanym przed wejściem nowelizacji w życie stosowano by zasadniczo przepisy dotychczasowe, z wymienionymi wyjątkami. Nie należy zatem zakładać, że każdy obecnie wykonywany plan zakończy się automatycznym oddłużeniem.

To praktycznie ważniejsze niż sam nagłówek o reformie. Przed oceną swojej sytuacji trzeba ustalić datę postanowienia oraz sprawdzić ostateczne przepisy przejściowe.

Na jakim etapie jest projekt i kiedy przepisy mogą wejść w życie

Projekt wpłynął do Sejmu 4 września 2026 r. i 15 września został skierowany do pierwszego czytania w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Pierwsze czytanie odbyło się 5 listopada 2026 r. Na dzień tego opracowania ustawa nie została uchwalona.

Art. 9 projektu przewiduje wejście w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, a nie po 14 dniach, jak podają niektóre omówienia. Między uchwaleniem ustawy a dniem, od którego nowe zasady zaczną działać, upłynie więc jeszcze sporo czasu.

Koniec skargi kasacyjnej w sprawach planu spłaty

Projekt uchyla przepisy dopuszczające skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego w sprawach ustalenia i zmiany planu spłaty, umorzenia zobowiązań bez planu oraz uchylenia planu. Uzasadnienie wskazuje, że w postępowaniu egzekucyjnym taki nadzwyczajny środek też nie występuje, a sprawy oddłużeniowe dotyczą przede wszystkim ustaleń faktycznych, które i tak pozostają poza kontrolą kasacyjną.

Art. 5 ust. 2 projektu zachowuje jednak przepisy dotychczasowe dla skarg kasacyjnych wniesionych przed wejściem nowelizacji w życie. Postępowanie już zainicjowane nie zostanie więc przerwane.

Coroczne sprawozdanie zostaje, zmienia się rola sądu

Wbrew skrótowym omówieniom obowiązek sprawozdawczy nie znika. Zgodnie z projektowanym art. 491¹⁸ ust. 3 upadły nadal składa do akt sprawozdanie ze swojej sytuacji majątkowej i zawodowej corocznie, do końca maja, wraz z kopią rocznego zeznania podatkowego PIT.

Zmienia się co innego: dodane zdanie stanowi, że sąd nie bada treści i formy tych dokumentów. To właśnie ta czynność odciąża sędziów. Niezłożenie sprawozdania w terminie zachowuje przy tym realne znaczenie — projektowany art. 491¹⁹ ust. 4a pozwala obciążyć kosztami sądowymi upadłego, który sprawozdania nie złożył, nawet jeżeli wniosek wierzyciela zostanie oddalony.

Zakaz egzekucji w okresie przejściowym

Projektowany art. 491²¹ ust. 4 zamyka lukę, która mogłaby zaszkodzić dłużnikowi. Zakaz wszczynania egzekucji co do wierzytelności sprzed ustalenia planu ma obowiązywać także między zakończeniem okresu planu a dniem umorzenia zobowiązań z mocy prawa — czyli w tych trzech miesiącach oczekiwania. Bez tego przepisu powstałby okres, w którym plan już się skończył, a ochrona jeszcze nie działa.

Jak długo wpis widnieje w Krajowym Rejestrze Zadłużonych

Art. 3 projektu zmienia art. 11 ust. 4 pkt 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Termin 3 lat będzie liczony również od dnia obwieszczenia informacji o dacie, w której zobowiązania uległy umorzeniu z mocy prawa. Data obwieszczenia zyskuje więc znaczenie praktyczne: od niej zacznie biec okres widoczności wpisu.

Nie każdy dług podlega umorzeniu

Art. 491²¹ ust. 2 zawiera wyjątki. Obejmują one między innymi alimenty, określone renty odszkodowawcze, sądowe grzywny i wskazane obowiązki naprawienia szkody. Ochrona dotyczy również wierzytelności umyślnie nieujawnionych, jeżeli wierzyciel nie uczestniczył w postępowaniu. Upadłość nie oznacza więc wymazania każdej należności.

Syndyk i wcześniejsze zakończenie spłat

Projekt zmienia także wynagradzanie syndyka: podstawą ma być jedno przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw, bez nagród z zysku, za trzeci kwartał poprzedniego roku. Przewidziano wyjątki zależne od przebiegu i złożoności sprawy.

Wcześniejsze uregulowanie należności z planu umożliwiałoby wystąpienie o skrócenie jego wykonywania. Projekt ogranicza takie skrócenie do połowy i wymaga dodatkowych przesłanek. Nie byłby to automatyczny skutek wcześniejszego przelewu.

Co to znaczy dla Ciebie

• Wykonuj obowiązujący plan; zapowiedź reformy nie zmienia Twojego postanowienia.
• Zbierz harmonogram, potwierdzenia wpłat i datę ustalenia planu.
• Oddziel zobowiązania objęte oddłużeniem od ustawowych wyjątków.
• Jako wierzyciel dokumentuj zaległości i pilnuj terminów reakcji.
• Nie utożsamiaj przyjęcia projektu przez rząd ani pierwszego czytania z wejściem ustawy w życie — do tego potrzeba uchwalenia, ogłoszenia i jeszcze 30 dni.
• Składaj sprawozdanie do końca maja mimo zapowiedzi uproszczeń; za jego brak możesz zapłacić koszty sądowe.
• Jeżeli Twój plan spłaty właśnie się kończy, zapisz datę jego upływu — od niej liczą się trzy miesiące.

Przydatne strony w serwisie

• Wszystkie aktualności w kategorii „Sprawy urzędowe”
• Kto przygotowuje nasze materiały — Asystent kancelarii
• Bezpłatna ocena sprawy online — formularz w czacie

Zanim podejmiesz decyzję

Punktem wyjścia do oceny oddłużenia jest dokumentacja konkretnej sprawy. Nagłówek o automatycznym umorzeniu nie wystarcza do ustalenia, kiedy i w jakim zakresie wygasną Twoje zobowiązania.

Opracowanie informacyjne przygotowane przy wsparciu AI na podstawie wskazanych źródeł urzędowych. Nie stanowi oceny indywidualnej sprawy.