Obywatelstwo polskie dla cudzoziemca: rząd planuje B2, test obywatelski i nowe przesłanki odmowy

Obywatelstwo polskie dla cudzoziemca: co zawiera projekt UD491

27 października 2026 r. w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pojawił się wpis „Projekt ustawy o zmianie ustawy o obywatelstwie polskim oraz niektórych innych ustaw” (numer UD491). Za projekt odpowiada Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, a rząd planuje przyjąć go w IV kwartale 2026 r.

Trzeba dobrze rozumieć, czym jest taki wpis. To opis celów i założeń, a nie gotowy tekst przepisów. Nie wiadomo jeszcze, jak dokładnie zostaną sformułowane nowe wymogi, od kiedy miałyby obowiązywać ani czy obejmą wnioski złożone przed zmianą. Po przyjęciu przez rząd projekt musi jeszcze przejść przez Sejm i Senat i trafić do podpisu Prezydenta. Według danych Sejmu na dzień publikacji tego tekstu rządowego projektu w Sejmie nie ma i nie ma on numeru druku. W Sejmie leży natomiast inny projekt w tej sprawie, przedstawiony przez Prezydenta w 2025 r. (druk nr 1759), skierowany do pierwszego czytania w komisjach.

W uzasadnieniu wpisu MSWiA wskazuje, że kluczowym kryterium ma być zintegrowanie w polskim społeczeństwie, w szczególności znajomość języka polskiego i respektowanie norm i zasad społecznych, a także ograniczenie zagrożeń dla bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego. Wpis przywołuje strategię migracyjną na lata 2025–2030, przyjętą przez rząd 15 października 2024 r.

Wniosek o obywatelstwo polskie: nadanie przez Prezydenta a uznanie przez wojewodę

Cudzoziemiec może dziś dojść do polskiego obywatelstwa dwiema głównymi drogami. To ważne, bo zapowiadane zmiany dotyczą ich w różnym stopniu.

Nadanie obywatelstwa przez Prezydenta. Zgodnie z art. 18 ustawy z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 1611) Prezydent może nadać cudzoziemcowi obywatelstwo polskie. Ustawa nie określa tu warunków, które trzeba spełnić — wniosek składa się za pośrednictwem wojewody lub konsula, a decyzja należy do Prezydenta.

Uznanie za obywatela polskiego. Wniosek składa się do wojewody (art. 34), a ustawa wymienia konkretne warunki (art. 30). Najczęściej chodzi o osoby, które mają zezwolenie na pobyt stały, pobyt rezydenta długoterminowego UE lub prawo stałego pobytu i mieszkają w Polsce nieprzerwanie przez wymagany czas. Wojewoda wydaje decyzję administracyjną, od której przysługuje odwołanie.

Opublikowane założenia projektu UD491 wymieniają zmiany w procedurze uznania za obywatela polskiego i w procedurze przywrócenia obywatelstwa. Nadania przez Prezydenta wpis nie wymienia. W komunikacie z 10 października 2025 r. MSWiA zapowiadało jedynie „rozważenie” warunków także dla tej drogi.

Uznanie za obywatela polskiego: egzamin z języka polskiego B2 i test obywatelski

Dziś osoba, która ubiega się o uznanie za obywatela polskiego, musi potwierdzić znajomość języka polskiego co najmniej na poziomie B1 — urzędowym certyfikatem, świadectwem ukończenia szkoły w Polsce albo szkoły za granicą z polskim językiem wykładowym (art. 30 ust. 2 ustawy).

Według założeń projektu w procedurze uznania miałoby się zmienić:

• wymagany poziom języka polskiego wzrośnie z B1 do B2,
• trzeba będzie zdać test obywatelski, czyli egzamin z wiedzy o Polsce,
• trzeba będzie złożyć deklarację wierności Rzeczypospolitej Polskiej,
• wydłuży się minimalny okres legalnego zamieszkiwania w Polsce — wpis nie podaje liczby lat; w 2025 r. MSWiA proponowało osiem lat (trzy lata pobytu czasowego i pięć lat pobytu stałego),
• trzeba będzie mieć w Polsce centrum życiowe i związaną z nim rezydencję podatkową,
• pojawi się minimalny próg dochodu,
• wymóg tytułu prawnego do lokalu i źródeł utrzymania obejmie wszystkie grupy osób ubiegających się o uznanie.

Ten ostatni punkt warto przeczytać uważnie. Dziś ustawa wymaga „stabilnego i regularnego źródła dochodu oraz tytułu prawnego do zajmowania lokalu mieszkalnego” tylko w części przypadków — m.in. od osób mieszkających w Polsce na pobycie stałym od 3 lat (art. 30 ust. 1 pkt 1) i od 10 lat (pkt 6). Nie dotyczy to na przykład małżonków obywateli polskich. Projekt ma rozszerzyć ten wymóg na wszystkich. Jak dokładnie zostanie opisany tytuł do lokalu, zobaczymy dopiero w tekście projektu.

Odmowa nadania obywatelstwa i uznania: nowe przesłanki odmowy

Dziś wojewoda odmawia uznania za obywatela polskiego, gdy wnioskodawca nie spełnia warunków albo gdy nabycie przez niego obywatelstwa stanowi zagrożenie dla obronności, bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego (art. 31).

Projekt zakłada dodatkowe obligatoryjne przesłanki odmowy, które mają konkretyzować to zagrożenie. Wpis wymienia m.in.:

• skazanie prawomocnym wyrokiem,
• nałożenie mandatów lub orzeczenie grzywien w określonym czasie przed złożeniem wniosku,
• podanie we wniosku nieprawdziwych danych lub informacji,
• przedstawienie fałszywych dokumentów.

Nie wiadomo jeszcze, jak długi będzie ten „określony czas” ani czy każdy mandat będzie się liczył tak samo. Rozwiąże to dopiero tekst projektu.

W procedurze przywrócenia obywatelstwa założenia przewidują wygaszenie trybu uproszczonego z art. 38 — wnioski miałyby być przyjmowane do 31 grudnia 2030 r. — oraz obowiązek złożenia deklaracji wierności.

Utrata obywatelstwa polskiego a art. 34 Konstytucji

W relacjach medialnych pojawia się zapowiedź „odbierania obywatelstwa” uzyskanego dzięki fałszywym dokumentom lub kłamstwu. Wpis w wykazie mówi o tym precyzyjniej: chodzi o przesłankę, niezależną od Kodeksu postępowania administracyjnego, która pozwoli w każdym czasie uchylić decyzję o uznaniu za obywatela polskiego lub o przywróceniu obywatelstwa. Ma to dotyczyć fałszywych dokumentów, nieprawdziwych oświadczeń lub zatajenia prawdy — także we wcześniejszych postępowaniach pobytowych czy w sprawie Karty Polaka.

Tu pojawia się ważne pytanie konstytucyjne. Art. 34 ust. 2 Konstytucji RP stanowi: „Obywatel polski nie może utracić obywatelstwa polskiego, chyba że sam się go zrzeknie”. Każde rozwiązanie, które w praktyce prowadzi do tego, że ktoś przestaje być obywatelem polskim bez własnej woli, będzie musiało zmierzyć się z tym przepisem. Pytanie, które się nasuwa, brzmi: czy uchylenie decyzji uzyskanej podstępem to „utrata” obywatelstwa w rozumieniu Konstytucji, czy stwierdzenie, że obywatelstwo nigdy nie zostało skutecznie nabyte? Od odpowiedzi na to pytanie może zależeć ocena konstytucyjności całego rozwiązania.

Na dziś nie da się tego przesądzić — nie znamy jeszcze treści przepisu, a ocena jego zgodności z Konstytucją będzie zależeć od szczegółów. Warto też pamiętać, że już obecnie Kodeks postępowania administracyjnego pozwala wznowić postępowanie, gdy dowody, na których oparto decyzję, okazały się fałszywe (art. 145 § 1 pkt 1 KPA).

Co to znaczy dla Ciebie

To nie jest obowiązujące prawo. Dziś obowiązuje ustawa z 2009 r. w brzmieniu z Dz.U. z 2025 r. poz. 1611 i dzisiejsze wymogi: język polski co najmniej na poziomie B1 i warunki z art. 30. Nie ma powodu, by w panice przyspieszać wniosek albo zmieniać plany życiowe. Nie warto jednak zakładać, że za rok warunki będą takie same.

Jeżeli planujesz wniosek o obywatelstwo polskie, możesz już teraz:

• zrobić certyfikat językowy — jeśli możesz, od razu na poziomie B2; spełnia on też dzisiejszy wymóg B1, a nie będzie trzeba zdawać egzaminu drugi raz, gdy wymagania wzrosną,
• uporządkować dokumenty pobytowe — sprawdzić, od kiedy nieprzerwanie mieszkasz w Polsce na podstawie pobytu stałego lub rezydenta długoterminowego UE i czy masz na to dokumenty,
• zebrać dokumenty o dochodach i mieszkaniu — umowy o pracę lub inne potwierdzenia dochodu, zeznania podatkowe (rezydencja podatkowa w Polsce), umowę najmu albo akt własności lokalu,
• sprawdzić swoją historię — mandaty, grzywny i wyroki już dziś mogą mieć znaczenie przy ocenie zagrożenia dla porządku publicznego.

Czego nie robić: nie podawaj nieprawdziwych danych i nie przedstawiaj dokumentów budzących wątpliwości. Już dziś może to prowadzić do odmowy i wznowienia postępowania, a według założeń projektu ma prowadzić także do uchylenia decyzji w każdym czasie.

Będziemy śledzić projekt UD491 i opiszemy jego treść, gdy rząd opublikuje tekst przepisów. Stan prawny na 30 października 2026 r.